اولين مدرسه قديمي شهرمشهد

بناي مدرسه دودردر حدود 840 ، اين مدرسه كه در بازار بزرگ قديم و تقريباً مجاور صحن مسجد گوهرشاد و مدرسه پريزاد واقع است. بنا بر كتيبه ان در سال 843 يعني زمان حكومت علاءالدوله ساخته شده است . با توجه به تاريخ احداث مدرسه دودر اين بنا قديمترين مدرسه موجود شهر مشهد و از قضا يكي از زيباترين و بحث انگيزترين مدرسه هاي اين شهر است .(1 ) اين مدرسه يكى از زيباترين و اصيل ترين نمونه هاى معمارى عصر تيمورى است. آنگاه كه طرح اوليه آن را پايه ريزى مى كردند در حاشيه معروفترين بازار مشهد به نام بازار زنجير قرار داشت، اما هم اكنون در مركز مجموعه اماكن و بيوتات حرم مطهّر رضوى واقع شده است.اين اثر تاريخى توسط يكى از فرماندهان دوره تيمورى به نام اميريوسف خواجه بهادر ملقّب به غياث الدين در دوران سلطنت ميرزا شاهرخ (807 ـ 850 ق) به سال 843 ق احداث شده است، مدتى به نام بانى اوليه اش به يوسف خواجه و سپس به دودر ـ به علت وجود دو ورودى در شرق و غرب مدرسه ـ مشهور شده است.اين بنا در زمينى به وسعت 500 متر مربع در دو طبقه ساختمان، شامل 32 حجره احداث شده كه از معمارى بناهاى چهار ايوانى دوره تيمورى پيروى مى كند. از لحاظ تزيينات، كاشى كارى ، خطوط و نقوش متنوع از اهميّت ويژه اى برخوردار است. كتيبه سر در مدرسه كه با خط ثلث زيبايى نوشه شده دربردارنده نام پادشاه وقت، بانى و سال احداث مدرسه است. شعرهاى فارسى كه بر برخى قسمتهاى نماى بيرون و بخصوص پيرامون دو گنبد مدرسه نقش بسته از ديگر ويژگى هاى اين بناست. در دو سوى ورودى مدرسه، چهار قاب بسيار نفيس از هنر معرق قرار دارد كه بر روى هر يك عباراتى به عربى نوشته شده است. از ويژگى هاى معمارى اين بنا نوع طراحى و آرايش دو گنبد زيباى مدرسه است كه به رنگ آبى آسمانى در دو ضلع جنوب غربى و شرقى مدرسه قرار دارد. صاحب مطلع الشمس مى نويسد: دو گنبد در دو زاويه اين مدرسه هست در ميان اين گنبد صورت قبرى است كه بر آن با خط ثلث آية الكرسى و آياتى ديگر نوشته شده است. در قسمت بالاى سنگ مزبور نام شخصى كه در اين مكان مدفون شده به چشم مى خورد. حاشيه داخلى گنبد تا زير سقف با كاشى معرق پوشيده شده است كه به صورت قرينه در فاصله هاى معيّن جملات «الحكم لِلّه» و «الملك للّه» نوشته شده است. نا گفته نماند كه هر دو گنبد از نوع گنبد هاى دو لايه هستند كه با كاشى معرق آراسته شده اند. بر ساقه اين دو گنبد 32 تابلوى معرق كارى شده كه بر آنها اشعارى به خط فارسى نوشته شده وجود دارد كه در نوع خود منحصر به فرد است.اين بنا تا كنون چندين بار مرمت شده كه از مهمترين آنها تعمير مدرسه توسط مادر شاه سليمان صفوى است. پس از پيروزى انقلاب اسلامى نيز اين بنا توسط آستان قدس رضوى تعمير شده است. علاوه بر اينكه بسيارى از قسمت هاى ساختمان مدرسه بازسازى شده و برخى از فضاهاى آن نيز مرمت اساسى شد.از موقوفات اوليه اين اثر تاريخى اطلاع مستندى موجود نيست؛ اگر چه قبل از بازسازى اخير تعداد ده مغازه وصل به مدرسه جزو موقوفات مدرسه شمرده شده كه البته بعد از بازسازى مدرسه تمام آنها تخريب گرديده است.بنابر گزارش هاى موجود درآمد موقوفات مدرسه در سال هاى 1344 ـ 1346 حدود 60000 ريال بود، كه براى تعمير و مخارج ضرورى مدرسه و حقوق خادم و شهريه طلاب هزينه مى شده است. (2)

منبع :1-تاريخ شهر مشهد از آغاز تا مشروطه ، مولف مهدي سيدي 73 - 75 

| | دفعات بازديد 506 |